O tym, że warto nauczyć się aktywnie słuchać i nie przerywać pisano już w wielu książkach i na wielu blogach. I choć temat ten w szerszej wersji miał się pojawić u mnie za jakiś czas, zdecydowałem się jednak napisać o nim wcześniej, po dyskusji zainicjowanej przez Tomka M. pod postem Alexa “Skuteczne nawiązanie dobrego kontaktu z innym człowiekiem”. W poście możemy przeczytać jak to robić i jakie efekty przynosi. Być może nie dopowiem nic odkrywczego, lecz po części opiszę jak ja to robię i jakie efekty mi to przynosi

Na wstępie przytoczę dwa fragmenty z klasyka jakim jest Dale Carnegie i jego książka “Jak zdobyć przyjaciół i zjednać sobie ludzi”:

Jakiś czas temu byłem na przyjęciu brydżowym. Nie gram w brydża, lecz na szczęście była tam kobieta, która również nie grała. […]
- Och, panie Carnegie, po prostu musi mi pan powiedzieć o wszystkich cudownych miejscach, które pan odwiedził, i rzeczach, które pan tam widział.
Kiedy usiedliśmy na sofie, powiedziała mimochodem, że wraz z mężem właśnie wróciła z podróży do Afryki.
- Afryka! Zawsze chciałem tam pojechać, ale nigdy nie dotarłem, jeśli nie liczyć 24 godzin w Algierze. Czy zwiedzała pani? Tak? Szczęśliwa! Zazdroszczę pani. Proszę mi o tym opowiedzieć! - rzekłem.
Mówiła przez czterdzieści pięć minut. Nie pytała mnie już, gdzie byłem i co widziałem.

Na obiedzie wydanym kiedyś przez jednego z nowojorskich wydawców spotkałem sławnego botanika. Nigdy wcześniej nie rozmawiałem z człowiekiem tego fachu i rozmowa była fascynująca. Siedziałem […] i słuchałem, jak opowiada o egzotycznych roślinach […]. Miałem wtedy wiele roślin doniczkowych i był na tyle uprzejmy, że poradził mi jak uniknąć niektórych związanych z nimi kłopotów.
Na tym przyjęciu było mnóstwo innych gości […] zignorowałem ich. Przez cały czas rozmawiałem z botanikiem.
[…] Po moim wyjściu botanik skierował do gospodarza wiele miłych słów pod moim adresem: że jestem bardzo inteligentny i mnóstwo jeszcze innych, a zakończył stwierdzeniem, że jestem “najwspanialszym rozmówcą”.
“Wspaniałym rozmówca? Przecież prawie się nie odzywałem…

I choć Carnegie przeżył te sytuacje już na początku XX wieku, to wierzcie mi, że ludzie nadal podlegają takim samym prawom. Dzięki takiemu sposobowi prowadzenia rozmowy, stosunek czasu mówienia w wielu moich “rozmowach” wynosi 10/90 czy 15/85 z przewagą na rzecz drugiej strony
Działa to również podczas rozmów telefonicznych, gdzie na 10 minut całej rozmowy mój udział ogranicza się do zadania jednego pytania, potakiwań (że wciąż słucham i jestem na linii) i krótkiej odpowiedzi.

Co zyskuję?
To, że nie muszę się zbyt przygotowywać do rozmowy, że nie boli mnie gardło, że mogę z prawie każdą osobą prowadzić długą rozmowę, nie muszę się znać na dziedzinie, która jest podstawą rozmowy. Lecz najważniejsze korzyści to takie, że:
• rozmówcy zazwyczaj mnie uwielbiają,
• “kupują mnie”, choć nic im o sobie nie powiedziałem
• wiele się uczę od tej drugiej osoby, bo nie zużywam czasu na mówienie tego co już wiem.

Rozmowy rekrutacyjne w których brałem udział też podpadały pod ten schemat. Po opisie w 3 zdaniach mojej osoby zadawałem pytanie o charakter pracy, o obowiązki, o to dlaczego warto tu pracować… i po 30-40 minutach widziałem, jak rekruter miał w oczach “tego faceta chcę zatrudnić”
Podobnie jest z moimi projektami zawodowymi, które są w fazie przygotowania.

Niebezpieczeństwo pojawia się, gdy druga strona stworzy sobie zbyt wyidealizowany obraz naszej osoby. Druga sprawa, że po takich “rozmowach” można oduczyć się mówienia. W ciągu ostatnich 6 miesięcy zaobserwowałem u siebie zubożenie mojego słownictwa i problemy z opowiedzeniem “czym się zajmuję”

Moje skuteczne praktyki
Ludzie lubią gadać… szczególnie o sobie. Więc jeśli zadamy im odpowiednie pytanie, to całą rozmowę zdominuje ta druga osoba. Czasem jednak ktoś mówi i mówi… i końca nie widać. Nie warto przerywać, bo to niegrzeczne i możemy urazić drugą stronę. Osobiście stosuję takie praktyki:

• Wsłuchuję się z zainteresowaniem, bo zawsze mogę się czegoś nowego nauczyć. Większość osób wie o rzeczach innych niż ja. Jako, że jestem osobą, która lubi się uczyć to mam prywatny, indywidualny i darmowy wykład z dziedziny, która mnie ciekawi

• Starannie dobieram moich rozmówców. Często wiem kto z mojego otoczenia ma zwyczaj mówienia o rzeczach nieistotnych, rozwodzenia się po raz kolejny nad losami “swojego nudnego życia” itd. Takie osoby staram się omijać z daleka, a ewentualne rozmowy sprowadzać do pytań zamkniętych, bądź otwartych z ograniczoną możliwością wypowiedzenia się. Seria krótkich pytań wcinających (nie przerywam, bo pytanie wstrzeliwuję między zdania) załatwia sprawę - mam pewną kontrolę nad przebiegiem rozmowy, stąd wyciągam to co mi potrzebne. Tak, trochę to samolubne, lecz czy mówienie o sobie przez kilkadziesiąt minut nie jest samolubne?
Inaczej jest w przypadku osób, które mają zwyczaj mówić o rzeczach dla mnie ciekawych - wtedy bardzo chętnie rozmawiam z taką osobą, zadając pytania otwarte i uważnie słuchając.

• Wykrywam przydatność rozmowy. Jeśli druga strona zaczyna “zanudzać” to albo kolejne pytanie jest oderwane od dotychczasowego toku rozmowy (np. “A jak tam ten ostatni projekt? Co ciekawego z nim zrobiłeś?”) lub zamiast mojego kolejnego pytania zdarza mi się używać: “Na mnie już pora. Być może będzie jeszcze okazja” (lecz już wiem, że postaram się uniknąć jej).

• Na pytania otwarte odpowiadam w skończonej formie - modułami. I tu mam dwa warianty:

• druga strona jest szczerze zainteresowana moją odpowiedzią. Udzielam więc odpowiedź w zamkniętej formie, w kilku zdaniach (stosuję nie dłuższą niż 90 sekundową) po czym robię przerwę. Albo druga strona zada mi pytanie dodatkowe w formie otwartej, albo z zaciekawieniem będzie czekać na kontynuację - co świadczy o jej zainteresowaniu. Wtedy albo zadaję pytanie tej drugiej stronie nawiązując do tego, o czym sam mówiłem (np. “A jak wygląda to u Ciebie?”) lub kontynuuję wątek w podobnej formie. Daje to możliwość stałej ingerencji obu stron w kierunek rozmowy - nikt nie może jej zdominować.

• druga strona zadała pytanie, aby zadać (nawet otwarte). Wtedy wystarczą 2-3 zdania odpowiedzi i odbicie piłeczki w formie pytania otwartego. Gdy nie jestem w stanie ocenić, czy dana osoba jest zainteresowana moją odpowiedzią, to robię jak wyżej: udzielam odpowiedzi w formie w miarę zamkniętej i robię przerwę - jeśli druga osoba zacznie mówić o sobie, to mam wyraźny znak, że o mnie za wiele słuchać nie chce

Jak poprowadzić dobrą rozmowę?
Nie zdarza mi się mówić o sobie, jeśli mnie ktoś nie zapyta (wyjątek, to ten blog). Lecz nawet jeśli, ktoś mnie zapyta to odpowiadam w zamkniętej formie i stosuję system przerw. Są jednak sytuacje, w których spotkanie domyślnie nastawione jest na to, co ja powiem - ktoś chce się czegoś ode mnie nauczyć, dowiedzieć… Wtedy domyślnie też ograniczam ilość pytań do drugiej osoby. Co każdą przerwę widzę, czy druga strona jest wciąż zaciekawiona tym co mówię, czy odpływa. Jeśli widać zaciekawienie, to znaczy, że drugiej stronie odpowiada kierunek rozmowy i rozwijany przeze mnie tok wypowiedzi. Jeśli zaczyna odpływać, to zadaję pytanie, abym otrzymał wskazówkę w którą stronę mam się skierować.

I właśnie w dobrze prowadzonej rozmowie o to chodzi: aby dać co chwilę drugiej stronie możliwość wpłynięcia na rozmowę. Wygląda to tak:
moja wypowiedź -> przerwa -> moje pytanie -> wypowiedzieć drugiej osoby -> przerwa -> jej pytanie do mnie -> moja wypowiedź -> przerwa -> moja kontynuacja lub moje pytanie -> itd.

Obie strony mają poczucie, że panują nad rozmową i mogą poruszyć każdy wątek. Przerwy w takiej rozmowie są bardzo krótkie, czasem po wypowiedzi pada od razu pytanie. Krótka odpowiedź pozwala zareagować drugiej stronie, bo poruszam jedną czy dwie kwestie i po pytaniu ode mnie może odnieść się do tych kwestii (czy to uzupełnić, sprostować, dopytać). I szczerze… rzadko mam przyjemność uczestniczyć w takiej rozmowie

Pamiętajcie, że to mój sposób prowadzenia rozmowy z wykorzystaniem aktywnego słuchania. Nie każdemu z Was może on odpowiadać (możecie dać temu wyraz w komentarzach). Dlatego nim zaczniecie używać choć części z tego co ja robię przemyślcie temat uważnie, przeanalizujcie swój sposób rozmowy do tej pory, co się sprawdzało a co nie i wtedy przeprowadźcie stosowne modyfikacje, według Waszego uznania.

A jak to u Was wygląda?

Codziennie komunikujemy się z różnymi ludźmi w różnych konfiguracjach. Czy to z pojedynczymi osobami czy też z wieloma, w każdej takiej sytuacji czujemy się inaczej. O takim rozróżnieniu wiem od dawna, choć do tej pory nieszczególnie korzystałem z tego odkrycia. Jakiś czas temu, przy okazji wytyczania sobie przyszłych celów, postanowiłem odwołać się do tego co wiem i dopasować swoje plany zawodowe właśnie do tego w jakich sytuacjach czy też konfiguracjach chciałbym się komunikować.

Podział ten bardzo uprościłem i skupiłem się na zawodowych relacjach w świecie rzeczywistym:

• ja - druga osoba (na równych prawach, np. z kolegą)
• ja - druga osoba (jedna z osób jest ważniejsza, np. z szefem)
• ja (jako lider) - grupa ludzi (podlega mi)
• ja (jako członek grupy) - grupa ludzi (koledzy z zespołu)
• ja (jako członek grupy, będąc w grupie) - lider grupy
• ja - ktoś nieznajomy

W każdej z tych sytuacji inaczej się odnajdujemy. Jedne osoby czują się wygodnie w sytuacji, gdy są członkami zespołu i komunikują się z liderem - np. w grupie studentów raźniej jest wykrzyczeć do wykładowcy, że w następnym tygodniu to kolokwium odbyć się nie może… bo studenci mają Juwenalia i nie będą w stanie
Inne osoby wolą kontakt face-to-face z osobą na równych prawach (relacja partnerska), czy też takie, które odważniejsze są będąc członkiem w zespole i kontaktować się z innymi członkami tego zespołu.

Jak wykorzystać dla własnych celów taki podział?
Różnie sobie radzimy i różnie też czujemy się podczas komunikowania się w różnych konfiguracjach. Nasz poziom umiejętności też jest różny. Jako członkowie zespołu może wolimy zdecydowanie skuteczniej przekazywać swój komunikat pozostałym współczłonkom niż jako liderzy takiego zespołu. Gdy trzeba przekazać coś liderowi to wolimy zrobić to na osobności niż będąc w grupie. Różnice w preferencjach naszego sposobu komunikowania się mogą wpływać na naszą skuteczność na danym stanowisku w pracy.

A więc…

1. Możemy wykryć te konfiguracje, w których czujemy się najlepiej i zadbać w szczególny sposób nad skutecznością swojej komunikacji (wzmocnić swoje mocne strony).
2. Możemy odszukać swój ulubiony styl komunikowania i dobrać do tego zawód lub odpowiednie stanowisko w pracy (wykorzystać swoje atuty).
3. Możemy doprowadzić do przyzwoitego poziomu swoją umiejętność komunikowania się w tych sytuacjach, w których nie czujemy się zbyt dobrze. Nie jesteśmy w stanie ominąć wszystkich sytuacji, więc jak zdarzy się nam się być w takiej, która nam nie odpowiada to i tak warto komunikować się skutecznie (eliminacja słabych stron).

Jak oceniacie przydatność takiego rozróżnienia? Zapraszam Was do dyskusji

… tak, aby druga strona miała z tego tytułu korzyści. To moje własne zalecenie złożone z zalecania o “proszeniu a nie żądaniu” oraz o doprowadzaniu do sytuacji win-win, z którego to zalecenia staram się ostatnio korzystać jak najczęściej. Dwa tygodnie temu przeczytałem w książce “Sztuka motywacji” Alan Loy McGinnis:

“Nigdy nie mów, że masz do czegoś prawo, jeśli tylko możesz prosić o pomoc” - radzi John Churton Collins […]

Pomyślałem, że pewnie działa, lecz w niewielkim obszarze. Kilka dni temu przeglądałem googla w poszukiwaniu mojego nazwiska czy też moich artykułów w internecie (ach ta moja próżność, lecz ego musiało zostać połechtane ). Natrafiłem na dwie strony, gdzie były moje artykuły - na pierwszej o wyborze studiów, a drugiej o ocenianiu innych i o polemice. Wszystko byłoby w porządku, gdyby zostały opatrzone moim nazwiskiem (znów ta próżność) lub linkiem do źródła, lecz tak nie było. W pierwszym przypadku źródłem był portal na którym umieszczono mój artykuł, sugerując że to artykuł własny, na drugim nie było żadnego… choć przy wielu innych artykułach na tej stronie były podane źródła.

Mógłbym więc nakazać zamieszczenie odnośnika do mojej strony lub dodania nazwiska autora pod groźbą procesu o naruszenie praw autorskich. Zastanowiłem się jednak w jaki sposób zachęcić zarządzających treścią do spełnienia mojej woli, przy czym te serwisy również by zyskały; sytuacja win-win.

Wystosowałem taki list:

Znalazłem w Państwa serwisie artykuł o wyborze
studiów (tu link) i jest mi bardzo miło, że akurat mój
artykuł znalazł się u Państwa. Tak jak i Państwo
zezwalam na wykorzystywanie materiałów z mojej
strony, pod warunkiem umieszczenia linka do źródła…
w tym przypadku do http://orest.tabaka.eu.

Sądzę, że odwiedzający Państwa serwis docenią
możliwość zwrócenia się do autora (do mnie) w celu
zadania pytania lub też przeczytania dyskusji
toczącej się pod tym artykułem. Świadczyć będzie
to o Państwa szacunku do treści znalezionych
w internecie a zamieszczanych w Państwa serwisie.

Efekt: W pierwszym przypadku po godzinie otrzymałem maila z chęcią pomocy i informacją, że źródło poprawiono. W drugim przypadku być może zarządzający treścią przestraszył się ewentualnych konsekwencji i usunął artykuły… a nie taki miałem zamiar.

Skuteczność więc szacuję na poziomie 75% (50% pierwszy przypadek, w drugim w 25%, bo moje artykuły nie są wykorzystywane bez źródła). Świadczy to o tym, że metoda jest skuteczna lecz tylko trening czyni mistrza

Zapewne tę metodę znacie i stosujecie od dawna, więc zapraszam Was do dzielenia się spostrzeżeniami

Zamysłem postu jest skłonienie Was do refleksji “z czym/kim tak naprawdę polemizujemy?”. Słowo “polemizować” jest tutaj eufemizmem. Zastanawiałem się nad “dyskutować”, “atakować”, “spierać się”. Nie mniej pozostawię sobie trochę miejsca do ciekawych interpretacji

Na wstępie jeszcze dodam, że kolejny post Ocenianie innych podług swojej miary jest ściśle powiązany z tym postem.

Wyodrębniam (dla celów tego postu) dwa rodzaje relacji:

1. Wyrażanie swoich poglądów, swojego zdania, swoich spostrzeżeń, opartych najczęściej o własne doświadczenia życiowe i obserwacje.
2. Wyrażanie pewnych i twardych sądów (wyroków), wiążących opinii, prawd oczywistych, przedstawianie “faktów”.

Ad 1. Jest to relacja typowa dla rozmów towarzyskich, rodzinnych, przyjacielskich a i obecnie dla forów i blogów internetowych. Zdarza się, że wytykamy niepoprawny sposób myślenia. Gdy więc dwie (lub więcej) osoby rozmawiają, wymieniają się poglądami w sposób jednoznaczny określając, że są to poglądy:

• “Sądzę, że wpływ na to zdarzenie ma…”
• “Wychodzę z założenia, że…”
• “Jestem zdania, że…”
• “Mam wrażenie, że…”
• “Podoba mi się / lubię…”

Są to poglądy, sposób postrzegania pewnych wydarzeń, zjawisk, rzeczy i osób w sposób subiektywny, w pełni zindywidualizowany… i nie koniecznie musi być taki jak nasz.

Wszelka więc próba atakowania osoby za “jej analizę przeżytych zdarzeń” mija się z celem i jest po prostu bezsensowna i nieefektywna. A dość często przydarza się nam użyć słów:

• “jesteś głupi…”
• “nie znasz się…”
• “dziwny jesteś…”
• “źle, mylisz się…”
• “nie masz racji…”

W efekcie atakujemy osobę za to kim jest i obrażamy jej system wartości i norm. Na ten system nie mamy większego wpływu oraz nie jest to dla tej osoby miłe… a w dodatku nie daje jej żadnych konkretnych wskazówek do zmiany siebie czy poglądów.

Ad 2. Dość powszechnym jest również (i sam również byłem tego przykładem), że wypowiadamy się na tematy na o których nie mamy pojęcia. Wyrażamy wiążące opinie i sądy, niedysponując odpowiednią wiedzą, staramy uchodzić się za specjalistów, choć nimi nie jesteśmy. Przez otoczenie zostajemy wtedy postrzegani jako “głupki”, “nieuki”, “niekompetentni” itp. Wykazujemy się niekompetencją, ignorancją lub niedbalstwem. Warto więc wcześniej sprawdzić czy to co mówimy jest zgodne z faktami lub zabezpieczać swoją wypowiedź przykładami z Ad 1: “Mam wrażenie…” itp.

Gbyśmy jednak mieli do czynienia z takim typem rozmówcy, to również niecelowe jest ocenianie tej osoby (a zdarza nam się tak). Ciekawym i dość efektywnym zabiegiem jest zasugerowanie tej osobie aby rozszerzyła swoją wiedze i obszar obserwacji, a wtedy z czystym sumieniem będzie mogła się wygłaszać prawdy.

Warto więc w obydwu przypadkach odnieść się do doświadczeń tej osoby. Osobiście staram się zrozumieć sposób rozumowania i poznać elementy, które zadecydowały o pewnym wyborze, o poglądzie. Możemy przecież zapytać:

• “Dlaczego tak uważasz?”
• “Co spowodowało, że masz taki i taki pogląd?”
• “Co sądzisz o tym, aby włączyć w Twoje rozważania taki czynnik?”
• “W oparciu o jaką wiedzę jesteś gotów wyrażać tak zobowiązujące opinie?”

Zapewniam Was, że uzyskamy lepszy skutek niż atakowanie. Jeśli nawet dopytując kogoś o tok rozumowania, o doświadczenia jakie wpłynęły na tak ukształtowany światopogląd danej osoby, uznamy, że wciąż się nie zgadzamy to nie pozostaje nam nic innego jak uznanie prawa drugiej osoby do takiego poglądu. Skoro my mamy prawo do pewnych poglądów, dlaczego czasem odbieramy je innym?

Dobrą praktyką jest podawanie argumentów, przedstawianie sposobów analizowania różnych doświadczeń życiowych czy też dostępnej wiedzy… lecz to druga osoba sama powinna przekonać się, odrzucić lub uznać pewien pogląd za taki, który jest z nią zgodny.

Warto zajrzeć też do postu Joanny Boj - “Komunikaty ja” i rozważania o pokojowej komunikacji.

Zapraszam serdecznie do dzielenia się swoimi spostrzeżeniami

——————
Powyższy post w całości jest moim sposobem postrzegania tego tematu. Wszelkie wskazówki, poruszone obszary są moim subiektywnym odczuciem, opartym na doświadczeniu i wiedzy jaką posiadłem

W dobie powszechności blogów (dzisiejszy temat maturalny ), komunikatorów tekstowych, maili zapominamy o komunikowaniu głosowym. Łatwiej nam coś napisać niż powiedzieć, choć nie zawsze tak jest. Zapewne znacie z doświadczenia, że najłatwiej jest Wam wypowiadać się na tematy, na których się znacie. Zdarza się, że mamy problemy z płynnym wypowiedzeniem się, a już sztuką zdaje się być płynne mówienie na temat, o którym nie mamy pojęcia.

Co więc można uczynić, aby płynnie wypowiadać się podczas prezentacji?

Odpowiedź pierwszą podałem we wcześniejszym akapicie: zapoznać się dobrze z naszym tematem prezentacji
Tak, to prawda! Dobra znajomość tematu, wielu przykładów, zagadnień, wielokrotne wypowiadanie się na ten sam temat sprawia, że nabieramy dużej wprawy. Jeśli wrócicie do postu “Dzień przed - jak sie przygotować?” przeczytacie:

“Codzienne przemyślenia sprawiają, że wciąż udoskonala się prezentację, dobierając lepsze słowa, lepsze argumenty czy też tworząc inny schemat wypowiedzi. Warto próbować tworzyć prezentację w oparciu o różne argumenty, o różne przykłady czy motywy - sprawi to, że mając większą możliwość wyboru, zbliżając się do terminu prezentacji, wybierzemy te najwłaściwsze.”

Jest też sposób na dokładne zaznajomienie się z tematem. Jeśli wykonamy prezentację w oparciu o powyższą wskazówkę, to nie powinniśmy mieć problemu z doborem słów i płynnością wypowiadania się.

Drugą rzeczą jaką możemy wykonać, to podczas prezentacji mówić powoli, spokojnie i bardzo prostym językiem. Utarło się, że mówienie wyszukanym językiem, bardzo złożonymi zdaniami sprawia wrażenie, że mamy do czynienia z osobą wyedukowaną. Może i tak jest, lecz już od dawna osoby światłe przyjęły sposób mówienia prostym językiem, najbardziej komunikatywnym. Dzięki temu odbiorcy nie muszą analizować szczegółowo zdania po zdaniu, aby zrozumieć przekaz. Ciężko oceniać przekaz, którego się nie zrozumiało.
To wcale nie oznacza, że nie wolno używać wielu terminów literackich, wielu pojęć, słów bardziej wyszukanych, tym bardziej iż one są oceniane pozytywnie przez komisję. Dobrą praktyką jest, aby pojęcia i trudniejsze (niespotykane) słowa wplatać w prosty tekst.

Trzecim sposobem jest robienie pauz, krótkich przerw między częściami wypowiedzi. W czasie tej 2-3 sekundowej przerwy możemy zastanowić się co powiedzieć. Pamiętacie z postu “Pierwsze wrażenie można zrobić tylko raz - wchodzimy!” możliwy wstęp? Oto fragment:

“(…) Czy te wspaniałe dzieła to wynik ciężkiej pracy, talentu, szczęścia? A może … W końcu znalazłem! (pauza - zaczynamy spokojnie) Historia zaczyna się…”

To jeden ze sposobów wstawiania pauz, przerw. Takie chwilowe zatrzymanie akcji oddziela części, daje wrażenie, że wypowiedź jest uporządkowana i tak ją zaplanowaliśmy.

Czwarty sposób to mówienie o czymś tuż przed wejściem do sali. Pisałem o tym w poście “Pierwsze wrażanie…”:

“(…) Możecie porozmawiać o filmie i kolacji na którą zabieracie Waszą drugą połówkę po prezentacji. Gdy uruchomicie “program mówienia” to łatwiej będzie Wam zmienić temat (z kolacji i planów na temat naszej prezentacji) niż gdybyśmy mieli załadować “program mówienia” od początku.”

Piąty sposób to oddychanie. Nie zapomnijcie nabierać powietrza między zdaniami. Na bezdechu długo nie jesteście w stanie mówić

Uwaga:
Nie warto uczyć się prezentacji na pamięć - to nie recytacja. W sytuacji, gdy zapomnimy jednej linijki możemy się pogubić i nie odnaleźć miejsca, od którego chcemy “recytować” dalej. Prezentacja to nie uroczysty odczyt czy konkurs recytatorski. Prezentacja to jak rozmowa z audytorium. To jakbyśmy dostali pytanie i staramy się odpowiedzieć własnymi słowami. Argumentów dostarczy nam nasz plan ramowy, na który spoglądamy tak często, jak tylko potrzebujemy. Warto po każdej części, po każdym przykładzie spojrzeć na kartkę, aby odnaleźć to, co mamy powiedzieć. Mówcie według kolejności na planie ramowym.
Pamiętajcie: dokładnie opracowaliśmy temat, znamy go na tyle, aby opowiadać o nim dużo i długo

Napiszcie mi swoje sposoby na płynne mówienie. Jak radzicie sobie w sytuacji, gdy zabraknie Wam słów?