Kończąc serię postów odnośnie przygotowania do prezentacji maturalnej, chciałbym przedstawić jeszcze kilka moich refleksji, uwag i zaleceń.

Zaczynając od uwag i zaleceń:
1. Tworząc prezentację warto zastanowić się i uwzględnić spostrzeżenia zawarte w tej serii.
2. Szykując się do prezentacji nie bójcie się testować różnych metod i sposobów.
3. Warto przygotowywać prezentację na głos, można w stroju reprezentacyjnym i przed lustrem - oswoicie się z sobą

Prezentacja maturalna to ciekawe doświadczenie. Pamiętajcie: Sukces odnoszą osoby, które potrafią zaprezentować siebie, swoją wiedzę i umiejętności. Szkoda zmarnować okazję, która może być początkiem tej drogi do sukcesu

Rozpoczynając serię planowałem 6 postów - wyszło 9. Mam nadzieję, że choć część z Was, Czytelników, zastanowi się nad swoją prezentacją, coś w niej zmieni i uzyska lepsze efekty, niż byliście w stanie sobie to wymarzyć.

Planuję nadal prowadzić ten blog, lecz zmienię troszkę kierunek blog - skręcam w drogę “życie osobiste”, komunikację interpersonalną i coaching. To szczególne dziedziny, którę pozwalają odnieść życiowy sukces i być po prostu szczęśliwym człowiekiem. Pierwsze z postów na “nowej drodze” będą odnośnie wyboru studiów i możliwości jakie dają studia.

Będę zobowiązany, jeśli podzielicie się ze mną, w komentarzach, Waszymi efektami, opiniami odnośnie tego, co starałem się Wam przekazać. Jak oceniacie wskazówki, zalecenia i jak sprawdziły się one w Waszej praktyce?

Ten post jest kontynuacją postu Nie ważne jak się zaczęło - ważne jak się kończy. Zalecam jego przyczytanie nim przystąpimy do czytania tej części.

Gdy już usiądziemy w ławce, w odpowiedniej pozycji (pochyleni ku rozmówcy, wyprostowani, z odpowiednio ułożonymi rękoma - które używajmy do gestukulacji) otrzymamy pierwsze pytanie.

Pytania, wg wytycznych przeprowadzania egzaminu, powinny odnosić się do naszej prezentacji. Fragment z biuletynu maturalnego:

“Na pewno nie sprzyjają ku temu pytania sprawdzające wiedzę ucznia (np. pytania o fakty, o treść przeczytanej literatury), choć trzeba je czasami postawić, zwłaszcza wtedy, gdy chcemy się upewnić, czy zdający przygotował swoją prezentację samodzielnie. Umiejętność wyrażania własnych opinii i obrony stanowiska możemy ocenić, gdy postawione pytanie stworzy sytuację, w której zdający sformułuje własną opinię, czy przytoczy argumenty potwierdzające jego stanowisko. Nauczyciel egzaminujący zadaje tylko trzy pytania, które będą odnotowane w protokole, dlatego każde powinno być celowo i jasno sformułowane, by nie trzeba było zadawać pytań pomocniczych wyjaśniających intencje egzaminatora.”

Jasno z tego fragmentu wynika, że pytania powinny być sformułowane tak, aby rozszerzać naszą prezentację o inny punkt widzenia (motyw, cechę), aby przytoczyć inny przykład potwierdzający “wielkość Mickiewicza” jeśli chodzi o jakąś cechę. Jeśli więc dostaniemy pytanie z tzw. “innej bajki” to jest albo to czysta złościwość albo przedstawiliśmy bardzo nudny temat, w nudny sposób i komisja nie wie o czym mówiliśmy, bo nie uważała
O ile pierwszej możliwości nie powinniśmy się spodziewać, o tyle przy drugiej musimy się troszkę nagimnastykować.

Ja odniosę się jednak do sytuacji, w której pytania komisji będę dotyczyły naszej prezentacji.

Pierwszą rzeczą jest to, aby wyczuć doznania komisji po naszej prezentacji. Warto monitorować to przez cały czas trwania prezentacji lub zrobić w momencie zakończenia, po ostatniej “kropelce wody” (poprzedni post). Jeśli zauważymy, że komisja kiwa delikatnie potakująco głową, uśmiecha się, jest rozluźniona, znaczy, że zrobiliśmy dobre wrażenie. Jeśli jednak komisja będzie ospała, zawiedziona to przyjmiemy trochę inną strategię działania (czynność czwarta).

Drugą czynnością jest chwila zastanowienia. Gdy otrzymamy pytanie, nie warto od razu wyrywać się z odpowiedzią. Dajcie sobie kilka sekund zastanowienia na poukładanie odpowiedzi w głowie. Możecie przyjąć lekko skupiony wyraz twarzy i swój wzrok zatrzymać na jakimś przedmiocie będącym na Waszej ławce czy to na ławce komisji. Układając argumenty w czasie tych kilka sekund, zastanówmy się co do ich słuszności - “grzechem śmiertelnym” jest, gdy podamy jakiś argument a w toku udowadniania go okaże się, że jest nietrafiony lub całkowicie sprzeczny z naszą prezentacją.

Trzecia rzecz to mówienie spokojnie, z przekonaniem i za pomocą własnych słów. Ta część egzaminu nie jest na czas i możecie odpowiadać przez dowolną ilość minut. Odpowiedź powinna wyczerpywać obszar pytania, lecz zalecam wysoką ostrożność przed zbytnim “rozwodzeniem się”.

Czwarta czynność:

jeśli komisja jest oczarowana naszą prezentacją, była miła (patrz pkt pierwszy) to wtedy warto, udzielając odpowiedzi, posługiwać się “własnym zdaniem”, np.:
- “Moim zdaniem, autor celowo użył…”
- “Jestem pod wielkim wrażeniem zastosowania takiego zabiegu…”
- “Jako przyczynę wskazałbym na…”
- itp.

jeśli komisja była niezadowolona z naszej prezentacji, wtedy może negatywnie postrzegać “nasze zdanie” w kwestii argumentacji. Można więc zastosować wybieg, gdzie posłużymy się cudzym zdaniem, np.:
- “Jeden z krytyków literackich, zauwarzył, że “wielkość Mickiewicza” wynikała również z…”
- “Jak podają autorzy wielu źródeł, z których korzystałem, …”
- “Przyjmuje się, że…”
- “W powszechnym mniemaniu…”

warto ustosunkować się do tych stwierdzeń, poprzez dodanie np.:
- “…z czym absolutnie się zgadzam.”
- “… gdzie, w moim odczuciu, autor miał rację.”

(Nie jest to żadne “lizusostwo” a jedynie zwiększenie naszej wiarygodności. W wielu sytuacjach, gdy jesteśmy postrzegani mało wiarygodnie, posługiwanie się własnym zdaniem, moze być poczytywane za przejaw niekompetencji, nieznajomości zagadnienia.)

Piąta sprawa: “Skąd brać materiał, przykłady do udzielenia odpowiedzi?”
Z postu Dzień przed - jak sie przygotować?, gdzie napisałem:

“Warto próbować tworzyć prezentację w oparciu o różne argumenty, o różne przykłady czy motywy - sprawi to, że mając większą możliwość wyboru, zbliżając się do terminu prezentacji, wybierzemy te najwłaściwsze.”

Udzielając więc odpowiedzi korzystajmy z przykładów, cech, argumentów których nie wykorzystaliśmy w prezentacji, a które używaliśmy przy jej tworzeniu. Sprawi to wrażenie “szerokiego rozumienia tematu” co niesamowicie “plusuje” w oczach komisji

Jak zwykle czekam na Wasze sugestie i pytania

Kilka lat temu pewien znany polityk też wiedział, że najważniejszy jest koniec… i jak skończył? Skończył marnie. Morał z tej historyjki taki, że wiedzieć nie znaczy zrobić. Ważnym jest więc, aby na “koniec” odpowiednio się przygotować

W zasadzie wszystko do tej pory zostało powiedziane w tym temacie. Pokuszę się więc o przypomnienie i uszeregowanie tej wiedzy. Warto wrócić do postu Moje 15 minut - jak podzielić sobie czas?, gdzie odnioszę się do trzech części naszej prezentacji. Wspomniałem tam, że każda z części jest tak samo ważna. Dobra realizacja każdej z części jest niemalże gwarantem dobrego wrażenia z prezentacji… i warto pamiętać, że od prezentacji oczekuje się wrażenia (emocji) a nie wiedzy.

Jeśli więc zrobimy dobre pierwsze wrażenie (wg postu Pierwsze wrażenie można zrobić tylko raz… wchodzimy!), które to wrażenie obejmuje już wstęp naszej wypowiedzi, powinniśmy zadbać oto, aby rozwinięcie nie było gorsze od wstępu. Najlepiej, aby było lepsze.

Gdyby jednak rozwinięcie nie poszło tak, jak się spodziewaliśmy, to cały czas pozostaje koniec… i to jest najważniejsze.

W poście Moje 15 minut - jak podzielić sobie czas? zwracam uwagę, że zakończenie jest najważniejszym fragmentem jeśli chodzi o efekt, o wrażenie, o emocje. Solidne przygotowanie zakończenia, dobrze dobrana puenta, trafne spostrzeżenie jest jak kropla wody dla zbłąkanego pustynnego wędrowca. Tym wędrowcem jest komisja - dajcie im tą kropelkę wody.

Po ostatniej “kropelce wody” uśmiechnijcie się (gdy Wasz temat jest pozytywny, radosny) lub pozostańcie w nostalgicznym nastroju (gdy Wasz temat jest pesymitywny, smutny). Takie oddanie emocji w ostatniej sekundzie zapada w pamięć. Komisja nie będzie tak samo mocno skupiona przez całe 15 minut, bo takich prezentacji wysłucha tego dnia kilkanaście. Członkowie komisji zapamiętają sam koniec, bo on będzie przełomowy - to czas, aby obudzić się by za chwilę zadać Wam trzy pytania.

Po chwili podziękujcie za wysłuchanie prostym “Dziękuję” lub “Dziękuję za uwagę”. W tym momencie powinniście zostać poproszeni o to, aby usiąść w ławce / przy stoliku specjalnie dla Was przygotowanym. Uczyńcie to. Nie warto udzielać odpowiedzi na stojąco - potraktujcie komisję jak partnerów a nie jak swoich uczniów. Idąc w kierunku ławki, rozepnijcie guzik w garniturze, marynarce czy żakiecie. Siedzenie z zapiętym uniformem ogranicza ruchy, podwija go co nie wygląda reprezentacyjnie. Usiądźcie spokojnie, delikatnie odsuwając i przysuwając krzesło.

Uwaga do Pań: Jeśli już zdecydowałyście się na spódniczkę, co gorsza na bardzo krótką, to przećwiczcie siadanie z gracją. Ławka dla Was przygotowana może nie być zakryta obrusem czy materiałem. Siadając nie róbcie pod stołem sceny z “Nagiego instynktu” (w wykonaniu Sharon Stone), aby nikt, a zwłaszcza męska część komisji nie zastanawiała się, czy coś widziała czy nie widziała (jak to zastanawiali się widzowie po obejrzeniu filmu). Lepiej, aby skupili się na Waszej odpowiedzi niż… na rozstrząsaniu wewnętrznego dylematu

Dobrą praktyką jest wysunięcie się do przodu (postawa “do rozmówcy”), opierając się o ławkę nie łokciami, a “przedłokciem” - to ta część między nadgarstkiem a łokciem, bliżej łokcia
Postarajcie się nie krzyżować nóg, gdyż “oczytani” członkowie komisji mogli dostać w swoje ręce książkę pt.:”Jak rozpoznać kłamcę w 5 sekund”. Sam mam zwyczaj siadać ze skrzyżowanymi nogami, co wcale nie oznacza, że rozmówców “mam gdzieś” czy odrazu kłamię, a o czym rozpisują się takie interesujące książeczki

Dłonie powinny być na stole, widoczne - można złożyć je w tzw. koszyczek. Jest to dość popularny gest ostatnimi czasy, a najważniejsze, że jest praktyczny - łatwiej gestukuluje się udzielając odpowiedzi. Pilnujcie, aby nie złożyć dłoni w gest modlitewny - komisja może poczytać to za brak pewności, za “czekanie na cud”. Pamiętajcie, że przecież jesteśmy pewni tego, co wiemy

O udzielaniu odpowiedzi opowiem w następnej części.

Jak zawsze czekam na Wasze spostrzeżenia i pytania

W dobie powszechności blogów (dzisiejszy temat maturalny ), komunikatorów tekstowych, maili zapominamy o komunikowaniu głosowym. Łatwiej nam coś napisać niż powiedzieć, choć nie zawsze tak jest. Zapewne znacie z doświadczenia, że najłatwiej jest Wam wypowiadać się na tematy, na których się znacie. Zdarza się, że mamy problemy z płynnym wypowiedzeniem się, a już sztuką zdaje się być płynne mówienie na temat, o którym nie mamy pojęcia.

Co więc można uczynić, aby płynnie wypowiadać się podczas prezentacji?

Odpowiedź pierwszą podałem we wcześniejszym akapicie: zapoznać się dobrze z naszym tematem prezentacji
Tak, to prawda! Dobra znajomość tematu, wielu przykładów, zagadnień, wielokrotne wypowiadanie się na ten sam temat sprawia, że nabieramy dużej wprawy. Jeśli wrócicie do postu “Dzień przed - jak sie przygotować?” przeczytacie:

“Codzienne przemyślenia sprawiają, że wciąż udoskonala się prezentację, dobierając lepsze słowa, lepsze argumenty czy też tworząc inny schemat wypowiedzi. Warto próbować tworzyć prezentację w oparciu o różne argumenty, o różne przykłady czy motywy - sprawi to, że mając większą możliwość wyboru, zbliżając się do terminu prezentacji, wybierzemy te najwłaściwsze.”

Jest też sposób na dokładne zaznajomienie się z tematem. Jeśli wykonamy prezentację w oparciu o powyższą wskazówkę, to nie powinniśmy mieć problemu z doborem słów i płynnością wypowiadania się.

Drugą rzeczą jaką możemy wykonać, to podczas prezentacji mówić powoli, spokojnie i bardzo prostym językiem. Utarło się, że mówienie wyszukanym językiem, bardzo złożonymi zdaniami sprawia wrażenie, że mamy do czynienia z osobą wyedukowaną. Może i tak jest, lecz już od dawna osoby światłe przyjęły sposób mówienia prostym językiem, najbardziej komunikatywnym. Dzięki temu odbiorcy nie muszą analizować szczegółowo zdania po zdaniu, aby zrozumieć przekaz. Ciężko oceniać przekaz, którego się nie zrozumiało.
To wcale nie oznacza, że nie wolno używać wielu terminów literackich, wielu pojęć, słów bardziej wyszukanych, tym bardziej iż one są oceniane pozytywnie przez komisję. Dobrą praktyką jest, aby pojęcia i trudniejsze (niespotykane) słowa wplatać w prosty tekst.

Trzecim sposobem jest robienie pauz, krótkich przerw między częściami wypowiedzi. W czasie tej 2-3 sekundowej przerwy możemy zastanowić się co powiedzieć. Pamiętacie z postu “Pierwsze wrażenie można zrobić tylko raz - wchodzimy!” możliwy wstęp? Oto fragment:

“(…) Czy te wspaniałe dzieła to wynik ciężkiej pracy, talentu, szczęścia? A może … W końcu znalazłem! (pauza - zaczynamy spokojnie) Historia zaczyna się…”

To jeden ze sposobów wstawiania pauz, przerw. Takie chwilowe zatrzymanie akcji oddziela części, daje wrażenie, że wypowiedź jest uporządkowana i tak ją zaplanowaliśmy.

Czwarty sposób to mówienie o czymś tuż przed wejściem do sali. Pisałem o tym w poście “Pierwsze wrażanie…”:

“(…) Możecie porozmawiać o filmie i kolacji na którą zabieracie Waszą drugą połówkę po prezentacji. Gdy uruchomicie “program mówienia” to łatwiej będzie Wam zmienić temat (z kolacji i planów na temat naszej prezentacji) niż gdybyśmy mieli załadować “program mówienia” od początku.”

Piąty sposób to oddychanie. Nie zapomnijcie nabierać powietrza między zdaniami. Na bezdechu długo nie jesteście w stanie mówić

Uwaga:
Nie warto uczyć się prezentacji na pamięć - to nie recytacja. W sytuacji, gdy zapomnimy jednej linijki możemy się pogubić i nie odnaleźć miejsca, od którego chcemy “recytować” dalej. Prezentacja to nie uroczysty odczyt czy konkurs recytatorski. Prezentacja to jak rozmowa z audytorium. To jakbyśmy dostali pytanie i staramy się odpowiedzieć własnymi słowami. Argumentów dostarczy nam nasz plan ramowy, na który spoglądamy tak często, jak tylko potrzebujemy. Warto po każdej części, po każdym przykładzie spojrzeć na kartkę, aby odnaleźć to, co mamy powiedzieć. Mówcie według kolejności na planie ramowym.
Pamiętajcie: dokładnie opracowaliśmy temat, znamy go na tyle, aby opowiadać o nim dużo i długo

Napiszcie mi swoje sposoby na płynne mówienie. Jak radzicie sobie w sytuacji, gdy zabraknie Wam słów?

Tradycyjna prezentacja składa się z 3 części (tzw. trójpodział):
- wstęp,
- rozwinięcie,
- zakończenie.

Nic odkrywczego tutaj nie przedstawię, gdyż jestem zwolennikiem “trójpodziału”. Podświadomie każdy z nas czuje, że tak jest najlepiej. Schody zaczynają się w momencie “jak traktujemy każdą z części”. Utarło się, że we wstępie mówimy (piszemy) “co powiemy” w całej prezentacji, w rozwinięciu podajemy przykłady a w zakończeniu mówimy “co powiedzieliśmy”. Sęk w tym, że niewiele osób lubi słuchać trzy razy to samo

Co w takim razie zrobić? Na sam początek warto rozplanować sobie nasze piętnaście minut na 3 nierówne części i proponuję zrobić to tak:
- wstęp: 1-2 minut,
- zakończenie: 1-2 minut,
- na rozwinięcie pozostaje ok. 11-12 minut.

Wstęp:
O możliwym wstępie pisałem w poście Pierwsze wrażenie można zrobić tylko raz - wchodzimy! Warto przeczytać sobie i stworzyć własny wstęp w którym postawimy jakąś tezę, jakieś pytanie, jakąś wątpliwość. Wstęp służy temu, aby zaciekawić audytorium (w naszym przypadku komisję), aby przedstawić jakiś problem. Ludzie lubią cudze problemy i chętnie oglądają w telenowelach jak bohaterowie rozwiązują dany problem. Na to zwrócili uwagę specjaliści od marketingu i wiele osób, które tworzą prezentacje

Rozwinięcie:
Rozwinięcie to najważniejsza część prezentacji - najbardziej merytoryczna. To tutaj podajemy punkty, motywy, czynniki, cechy, które potwierdzają lub odrzucają postawioną we wstępie tezę oraz przykłady (np. postaci, zdarzenia z literatury), które obrazują te motywy. I jakby nie było w tym nic szczególnego, gdyby nie to, że wielu z nas popełnia tutaj poważny błąd - za dużo motywów, za dużo przykładów! Wielu z nas myśli, że jak powie “o wszystkim” to będzie dobrze. Nawet jeśli będziecie się starać, to w 15 minut wszystkiego nie powiecie
Warto więc wybrać najważniejsze 2 do 4 rzeczy (motywów, cech) i o nich opowiedzieć solidnie, rzetelnie oraz podać po dwa przykłady z literatury, które potwierdzają daną cechę. Słyszeliście, że lepiej zrobić mniej a lepiej, niż dużo a źle. Zawsze pozostaje nam to “mniej” lecz dobrej jakości, a “dużo” kiepskiej jakość nie nadaje się do niczego.

Przykład:
- Temat: “Mickiewicz wielkim poetą był!”
- Cechy jego “wielkości” to np.: wspaniała ręka, świetne metafory, obrazowość, ciekawe opisy osób, bogate słownictwo, zawiłe historie, patriotyzm itp. Cech jest wiele, lecz warto wybrać ze 2 do 4/5 najważniejszych, tych które mają największy wpływ na jego “wielkość”.
- Przykładów w literaturze Mickiewicza potwierdzające każdą z tych cech również znajdziecie wiele. Wystarczy wybrać po dwa, trzy dobre (najlepsze) przykłady na każdą cechę.

4 (cechy) x 2/3 (przykłady) = 8/12 (punktów)
Poświęcając na każdy przykład po około minucie (8 minut), aby opowiedzieć go solidnie. Na opis każdej cechy poświęcając również po ok. 1 minucie otrzymamy 12 minutowe rozwinięcie.

Zakończenie:
To najważniejszy fragment prezentacji jeśli chodzi o efekt. To tutaj mówimy o tym, co dała nasza prezentacja, jaką wątpliwość czy problem rozwiązaliśmy, jakie korzyści płyną dla nas (mnie i audytorium) z tego, co przedstawiliśmy w prezentacji. Jeśli więc na wstępie zadaliśmy pytanie o wielkość Mickiewicza, to tutaj warto przypomnieć to pytanie i przedstawić efekt rozwiązania.

Przykład: “Wielkość Mickiewicza (wyrażona patriotyzmem, bogatymi opisami itp.) napawa nas, Polaków, dumą. Powinniśmy doceniać jego niezwykłość i korzystać z jego spuścizny, która nas zachwyca! :). Dzięki tej “wielkości” w historii polskiej literatury zainstniało wielu innych pisarzy, którzy czerpali inspirację z Mickiewicza…”

Zastanawiacie się zapewne jak z tematu Mickiewicza zrobić prezentację 15 minutową?
Oto przykład Steve’a Jobs’a jak z 1 minuty zrobić 90 minut.

PS: Jak zapewne zauważyliście, napisałem, że najważniejszy jest wstęp, najważniejsze rozwinięcie i najważniejsze zakończenie - i nie pomyliłem się nigdzie Każda z części jest najważniejsza. Zawalenie którejś z nich osłabia efekt całej prezentacji.

PS 2: Przepis podany wyżej nie jest przepisem na idealną prezentację. Nie jest przepisem nawet na bardzo dobrą prezentację. Jest przepisem na o wiele lepszą prezentację, niż większość maturzystów (i nie tylko) robi.

PS 3: Zdaję sobie sprawę, że wielu z Was ma już gotowy plan ramowy i teraz pomyśli, że ma zły. Jeśli wybraliście dużo cech i wiele przykładów, to cały czas możecie poprawić wstęp i zakończenie.

Czekam na Wasze pytania, spostrzeżenia, doświadczenia. Ten blog jest dla Nas, więc śmiało piszcie